ΚΠΕΕ ΚΠΕΕ
Οργάνωση των εξουσιών & αναθεώρηση του Συντάγματος: 20 σημεία για διάλογο


Κείμενα

Δημογραφία και Μετανάστευση (20-3-2007)

Του Αθανάσιου Νάκου
Υφυπουργού ΕΣΔΑΑ. Το παρόν κείμενο αποτελεί ομιλία της (του) Υφυπουργού στην εκδήλωση του ΚΠΕΕ τίτλο «Για έναν ισχυρό και συνεκτικό κοινωνικό ιστό».


Του Αθανάσιου Νάκου
Υφυπουργού ΕΣΔΑΑ. Το παρόν κείμενο αποτελεί ομιλία της (του) Υφυπουργού στην εκδήλωση του ΚΠΕΕ τίτλο «Για έναν ισχυρό και συνεκτικό κοινωνικό ιστό».

Αν πριν από κάποιες δεκαετίες, ο ευρωπαϊκός κόσμος αναμετρώνταν με το στοίχημα της δημιουργίας κοινότητας ειρηνικών συμφερόντων, σήμερα αναμετράται με το στοίχημα της ανανέωσης, στο όνομα, πια, της κοινωνικής ειρήνης.
Στο όνομα της δημιουργίας, μέσα στα αυτόνομα κράτη, ισχυρών κοινωνικών ιστών.

Κοινωνιών συνοχής και ανάπτυξης, που θα μπορέσουν να αφομοιώσουν τις πολυεπίπεδες και ραγδαίες αλλαγές που συντελούνται, ώστε να λειτουργήσουν με βάση τα νέα πρότυπα κοινής διαβίωσης και να σχεδιάσουν ένα μέλλον, που όχι μόνο θα ανέχεται, αλλά και θα βασίζεται στη διαφορετικότητα και στη σύνθεση.

Γι’ αυτό το σχεδιασμό έχει νόημα να μιλήσουμε.

Για τον τρόπο, δηλαδή, που θα διαχειριστούμε τις αλλαγές που ήδη βιώνουμε. Όλα όσα ήδη συμβαίνουν γύρω μας.
Τα οποία τις περισσότερες φορές συμβαίνουν, αδιαφορώντας για το βαθμό της προετοιμασίας μας.

Συμβαίνουν, γιατί εκεί οδηγεί η κοινωνική εξέλιξη, που αν και προχωρά ανεξάρτητα από το πόσο βαθιά μπορούμε να την κατανοήσουμε, εξαρτά τη σταθεροποίησή της από τις δικές μας επιλογές.

Από τη δική μας ετοιμότητα να την επηρεάσουμε και να την καθοδηγήσουμε προς το σωστό δρόμο.

Στο δρόμο που έχει προορισμό τον άνθρωπο.

Όχι τον άνθρωπο ως αφηρημένη οντότητα, αλλά τον άνθρωπο που έχει όνομα και επίθετο.

Τον κάθε άνθρωπο, που δικαιούται σεβασμού, που δικαιούται ευκαιριών, που είναι φορέας ενός συγκεκριμένου πολιτισμού.
Τον καθένα, που τελικά αντιλαμβάνεται τη θέση του στο κοινωνικό σύνολο, αντιλαμβάνεται τη σχέση του με το κράτος και κατανοεί τη σημασία των κεντρικών σχεδιασμών για την πορεία της χώρας που ζει, ανάλογα με το ρόλο που του αναγνωρίζεται.
Ανάλογα με τον βαθμό προστασίας που νιώθει απέναντι στις αναταράξεις, τις οποίες έχουν προκαλέσει οι μεγάλες αλλαγές που συντελούνται.

Αλλαγές, που μειώνοντας τις αποστάσεις ανάμεσα στα κράτη, ανάμεσα στους λαούς, διαφοροποιούν, όπως ήταν φυσικό, και τον τρόπο με τον οποίο αναλύουμε τα κοινωνικά φαινόμενα.

Ορίζοντας τις προτεραιότητες και τη μέθοδο ανάγνωσης της νέας πολιτικής ατζέντας.

Σε αυτή τη βάση, που έχει τα δεδομένα που αποκτήθηκαν από την εμπειρία.
Που έχει τα ζητούμενα που περιγράφονται κάτω από τον γενικό προσανατολισμό «ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή», η Ελλάδα προετοιμάζει την αυριανή της θέση στην Ευρώπη και τον κόσμο.
Σε αυτή τη βάση ξαναβλέπει το δημογραφικό της ζήτημα.
Σε αυτή τη βάση χαράσσει τη μεταναστευτική της πολιτική.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, και φυσικά στη χώρα μας, η σύνδεση μεταξύ, του διαγνωσμένου σε όλο του το εύρος, δημογραφικού ζητήματος και του μεγάλου μεταναστευτικού ρεύματος, που ξεκίνησε στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό τον φυσικό νόμο των συγκοινωνούντων δοχείων.

Σε ό,τι αφορά στη χώρα μας, το δημογραφικό ζήτημα και η μετανάστευση συνθέτουν τις δύο διαστάσεις, που καθορίζουν το πλαίσιο μιας πολύ σημαντικής αλλαγής.

Η μια διάσταση είναι η συνεχής μείωση των γεννήσεων, με αποτέλεσμα την αύξηση της γήρανσης του πληθυσμού. Φαινόμενο που επηρεάζει όλα τα επίπεδα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.

Είναι προφανές ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά σύνθετο φαινόμενο το οποίο αντικατοπτρίζει τη μεταβολή που επέφερε ο σύγχρονος τρόπος ζωής στα μέχρι πρότινος υφιστάμενα παραδοσιακά μοντέλα.

Τόσο σε εκείνο της ελληνικής οικογένειας, όσο και γενικότερα σε όλα εκείνα που περιέγραψαν για πολλές δεκαετίες τις κοινωνικές σχέσεις.

Από τη σχέση των δύο φύλων, μέχρι τις εργασιακές σχέσεις.
Είναι αυτονόητες, νομίζω, οι συνέπειες που έχει η δημιουργία μιας «χώρας γερόντων», στην ποιότητα του εργατικού δυναμικού, στην υγιή λειτουργία του ασφαλιστικού συστήματος, στην ευρωστία των εσόδων του κράτους μέσα από το φορολογικό σύστημα.

Και πολύ περισσότερο κατανοητές είναι οι επιπτώσεις από τη μείωση του πληθυσμού της χώρας, που ευθέως συνεπάγεται η υπογεννητικότητα.

Αυτή λοιπόν είναι η μια διάσταση, η οποία υπήρχε ως τέτοια και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν η χώρα μας άρχισε να μετατρέπεται με ραγδαίους ρυθμούς από χώρα αποστολής σε χώρα υποδοχής μεταναστών.

Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε σήμερα η Ελλάδα να είναι ένα κράτος του οποίου ένα σεβαστό μέρος του πληθυσμού της είναι αλλοδαποί πολίτες.

Η μετατροπή αυτή αποτελεί τη δεύτερη διάσταση της μεγάλης αλλαγής, που συντελείται στον κοινωνικό μας ιστό.

Οι 400.000, περίπου, άνθρωποι, που ζούνε εδώ ως νόμιμοι μετανάστες, αποτελώντας ένα ενεργό και δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας μας, ισορρόπησαν τις ελλείψεις στο εργατικό δυναμικό, ξαναζωντάνεψαν περιοχές και έδωσαν πνοή σε επαγγέλματα τα οποία είχαν αρχίσει να εκλείπουν.

Συνετέλεσαν στη δημιουργία νέων μορφών οικογένειας.

Η σημερινή πραγματικότητα λοιπόν, περιέχει και τις δύο αυτές διαστάσεις. Και τη «γήρανση» του ελληνικού πληθυσμού και την ανανέωσή του από το μεταναστευτικό ρεύμα.

Ίσως εκ πρώτης όψεως να φαντάζει ότι λειτουργεί αυτόματα το ισοζύγιο, που φαίνεται να δημιουργείται μέσα σ’ αυτό το νέο σχήμα.

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα που βιώνει η χώρα μας.

Δεν είναι έτσι.

Απέχει πολύ από το να θεωρηθεί η μετανάστευση ως πανάκεια.
Και ακόμη περισσότερο από το να μπορεί να αφεθεί στην τύχη της, στηριζόμενη σε αυτοματισμούς, που σχεδόν ενστικτωδώς ανέπτυξε η ελληνική κοινωνία, καθώς την προηγούμενη δεκαετία απουσίαζε μια συγκροτημένη και μακρόπνοη μεταναστευτική πολιτική.

Είναι απολύτως σαφής η ανάγκη μιας σοβαρής πολιτικής παρέμβασης, ώστε η σύνδεση μετανάστευσης και δημογραφικού να δημιουργήσει πραγματική ευκαιρία.

Σε αυτή την κατεύθυνση άλλωστε κινείται και η ανακοίνωση που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον περασμένο Οκτώβριο για το δημογραφικό, στην οποία μέσα στα πέντε προτεινόμενα μέτρα για την καταπολέμηση της υπογεννητικότητας είναι η νόμιμη μετανάστευση και η κοινωνική ένταξη των μεταναστών.

Αυτό λέει πολλά.

Λέει ακόμη περισσότερα αν αναλογιστούμε την τεράστια πίεση που δέχεται η Ευρώπη, πίεση που αναμένεται να γίνει εξαιρετικά έντονη τα επόμενα χρόνια, καθώς απειλείται να μετατραπεί από «γηραιά Ήπειρος» σε ήπειρο με γηρασμένους κατοίκους.

Αν θέλουμε να μετατρέψουμε τη μετανάστευση σε πραγματικό μοχλό ανάπτυξης για τη χώρα, όπως μπορεί και πρέπει να αποτελεί.

Αν θέλουμε να αποφύγουμε τη μεταστροφή των πλεονεκτημάτων των μεταναστευτικών ροών σε τροχοπέδη για την ελληνική κοινωνία, πρέπει να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο, ως αυτό που είναι.

Ως δυναμικό και εξελισσόμενο.

Που απαιτεί από την Ελληνική Πολιτεία να μπορεί να αναπτύξει εκείνα τα ανακλαστικά που χρειάζονται για τη ρύθμισή του.
Με πολιτικές πρωτοβουλίες και αποφάσεις που θα καθορίσουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της εξέλιξης αυτού του φαινομένου στο χρόνο, διαδραματίζοντας έτσι σημαντικό ρόλο στην εικόνα της Ελλάδας του 2020.

Ειδάλλως, η ανεξέλεγκτη και χωρίς σχεδιασμό εισροή, εγκατάσταση και κίνηση μεταναστών και κυρίως λαθρομεταναστών στη χώρα μας μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα παθογένειας.

Σε φαινόμενα που μπορούν να πλήξουν βαθύτατα τις δημοκρατικές μας αξίες, τις ανθρωπιστικές μας παραδόσεις, τις κοινωνικές μας προδιαγραφές για την ασφάλεια και την ευημερία.
Τα εθνικά μας συμφέροντα.

Είναι οπωσδήποτε ζήτημα στόχευσης και σχεδιασμού.

Είναι σίγουρα ζήτημα σοβαρής και υπεύθυνης πολιτικής διαχείρισης, η διαμόρφωση εκείνων των βάσεων που θα διασφαλίσουν την ομαλή κοινωνική συμβίωση και θα ανεβάσουν πολύ ψηλά το δείκτη για το επίπεδο της δημοκρατίας μας και του πολιτισμού μας.

Εν ολίγοις, χρειαζόμαστε μια ολοκληρωμένη, σύγχρονη και μακρόπνοη μεταναστευτική πολιτική.

Μια πολιτική που θα εντάσσεται στην ευρύτερη εθνική στρατηγική για την εμπέδωση της κοινωνικής σύγκλισης και συνοχής, στο πνεύμα της Στρατηγικής της Λισσαβόνας.

Μια πολιτική που βασικό της θεμέλιο θα αποτελεί η βασική παραδοχή ότι η μετανάστευση όχι μόνο δεν είναι πρόβλημα, αλλά αποτελεί σημαντικό μοχλό εξέλιξης, σημαντική πηγή ανανέωσης των κοινωνιών.

Ένα σοβαρό πλεονέκτημα που επιτρέπει στα κράτη υποδοχής να αναδεικνύουν τους ανθρώπους που ζούνε μέσα στα σύνορά τους, χωρίς καμία διάκριση.

Αντλώντας παράλληλα και τα ίδια όλα εκείνα τα οφέλη που συνδέονται με το άνοιγμα στον κόσμο, με την τροφοδότηση των αναζητήσεων της καθημερινής ζωής.

Με τον πολιτισμό της καθημερινότητας.

Αυτή την πολιτική σχεδιάσαμε, τους τελευταίους 35 μήνες στο Υπουργείο Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, υπό την πολιτική καθοδήγηση του Υπουργού καθηγητή Προκόπη Παυλόπουλου.

Την πρώτη ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική που διαπνέεται από τη φιλοσοφία που σας προανέφερα και έχει στον πυρήνα της τη διαμόρφωση συνθηκών πλήρους διασφάλισης και εγγύησης των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων όλων των ατόμων που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα του 2007.
Στην Ελλάδα που φτιάχνει τους θεσμούς της, για να έχει τη θέση που της αναλογεί σήμερα, αλλά και είκοσι χρόνια μετά.

Αυτή η πολιτική βούληση μεταφράστηκε στο θεσμικό πλαίσιο που θεμελιώθηκε με την ψήφιση του ν.3386/2005 για την «είσοδο, διαμονή και κοινωνική ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών στην ελληνική επικράτεια», ο οποίος ήρθε να καλύψει κενά και παραλείψεις, τουλάχιστον μιας δεκαετίας. Ο πρώτος ουσιαστικά μεταναστευτικός νόμος.

Η κεντρική κατεύθυνση αυτού του νόμου, ο οποίος τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή από την 1.1.2006, είναι η θέσπιση ενός, κατά το δυνατόν, μη γραφειοκρατικού συστήματος, το οποίο διασφαλίζει τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα των μεταναστών.

Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός,- αυτή είναι και η μεγάλη καινοτομία του νέου πλαισίου, - ότι για πρώτη φορά λαμβάνεται πρόνοια για την κοινωνική τους ένταξη.

Πολύ συνοπτικά οι βασικοί στόχοι του νόμου είναι:

Έχοντας πλέον την απόλυτη συνείδηση της δυναμικής του φαινομένου της μετανάστευσης, κινηθήκαμε άμεσα και γρήγορα, ώστε να προλάβουμε τις δικές του ταχύτητες.

Πρόσφατα η Βουλή ψήφισε το νόμο 3536/07, ο οποίος στοχεύει στον εξοβελισμό και των τελευταίων γραφειοκρατικών αγκυλώσεων και θέτει προτεραιότητα τη μέγιστη δυνατή διευκόλυνση των αλλοδαπών, για την επίλυση προβλημάτων που δεν οφείλονται στη δική τους υπαιτιότητα.

Στο πλαίσιο αυτό έγινε ένα εξαιρετικά σημαντικό βήμα, το οποίο σηματοδοτεί την πανεθνική σημασία που δίνει η Κυβέρνηση στο ζήτημα της κοινωνικής ένταξης των μεταναστών.

Αναφέρομαι στην σύσταση της Εθνικής Επιτροπής, με τη συμμετοχή των Γενικών Γραμματέων των συναρμόδιων Υπουργείων, του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής, όλων των κομμάτων της Βουλής και άλλων φορέων.

Προσδοκούμε πολλά από την επιτυχημένη παρέμβασή της τόσο στα κοινωνικά δρώμενα, όσο και στα μέτρα και τους σχεδιασμούς ένταξης.
Την ίδια στιγμή, - και αυτό είναι εξόχως σημαντικό-, φτάνει στον τελικό του σχεδιασμό το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Δράσης για την Κοινωνική ένταξη, που οργανώνουμε στο Υπουργείο Εσωτερικών, σε συνεργασία με τα άλλα συναρμόδια Υπουργεία.

Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια κοινωνικής ένταξης των μεταναστών στη χώρα μας στη βάση της αρχής του Μainstreaming, καθώς αντικατοπτρίζει την ωριμότητα της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στην πραγματικότητα που διαμορφώνει η κοινή συμβίωση με τους μετανάστες.

Με την εφαρμογή του αλλάζει σε πολύ μεγάλο βαθμό το κοινωνικοοικονομικό status των πολιτών άλλων χωρών που ζούνε μαζί μας, έτσι ώστε να συμμετέχουν ως υπεύθυνοι πολίτες στην πορεία της χώρας μας.

Με σαφή δικαιώματα και υποχρεώσεις, με διασφαλισμένες προοπτικές να θεμελιώσουν το προσωπικό και οικογενειακό τους μέλλον στην Ελλάδα, βοηθώντας παράλληλα στην αύξηση του ενεργού και παραγωγικού της πληθυσμού.

Η μετανάστευση και το δημογραφικό ζήτημα αγγίζουν από κοινού τις πολιτικές συνοχής και σύγκλισης που επεξεργάζεται και εφαρμόζει η Ευρώπη.
Που προετοιμάζει και προωθεί η χώρα μας.

Αγγίζουν από κοινού την αναζήτησή μας για την εύρεση των νέων ισορροπιών, των νέων δομών και μοντέλων, που θα επιτρέψουν στις νέες γενιές να δημιουργήσουν μέσα σε ασφάλεια και δικαιοσύνη.

Μέσα σε περιβάλλον κοινωνικής και οικονομικής σταθερότητας.
Με τις αρχές και τις αξίες ενός πολιτισμού που αποδεικνύεται κάθε μέρα.
Που διαπνέει το σύνολο των πολιτικών μας επιλογών.

Στο σύνολο καλούμαστε, λοιπόν, να δούμε σήμερα το δημογραφικό ζήτημα.
Συμπεριλαμβάνοντας πολιτικές δημογραφίας σε όλα τα ολοκληρωμένα σχέδια που αφορούν στους τομείς της πληροφόρησης, της εξυπηρέτησης του πολίτη, της απασχόλησης, της υγείας, της πρόνοιας.
Στηρίζοντας τον θεσμό της οικογένειας με τη συμμετοχή της κεντρικής εξουσίας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Στο σύνολο πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις αλλαγές που φέρνει η μετανάστευση.
Επιδεικνύοντας ένα σύγχρονο πρόσωπο άσκησης μεταναστευτικής πολιτικής.
Μιας πολιτικής που ενδυναμώνει ακόμη περισσότερο τη βαθιά δημοκρατική μας παράδοση, την ιστορική παράδοση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ανοιχτή ματιά του πολιτισμού μας.

Που αποδεικνύει την ωριμότητα της κοινωνίας μας, την ευρωπαϊκή της νοοτροπία, τη σύγχρονη δυνατότητά μας να σχεδιάζουμε ένα μέλλον που δεν αποκλείει κανέναν άνθρωπο που σέβεται την έννομη τάξη μας.
Κανέναν άνθρωπο, που αν και γεννήθηκε κάπου αλλού στον κόσμο, επιθυμεί να προσθέσει τη δύναμή του, στην ανάπτυξη και την ευημερία της χώρας μας.
Μια σύγχρονη μεταναστευτική πολιτική που διαπνέεται από τη φράση του συγγραφέα:

«σήμερα είναι δυνατόν να έχει κάποιος ρίζες και φτερά, να σχετίζεται χωρίς να αρνείται την προέλευσή του».






Αποστολή σελίδας με email   Εκτύπωση σελίδας

On Line Ψηφοφορία

think tanks
Πιστεύετε ότι τα "think tanks" πρέπει να ασχολούνται με ζητήματα ιδεολογίας ή εφηρμοσμένης πολιτικής;